သစ်ပင်စိုက်ပျိုးဝါသနာပါသူတွေအတွက် အပင်တွေမှာဖြစ်လေ့ရှိတဲ့ လက္ခဏာရပ်တွေကို နားလည်လွယ်အောင် ဖော်ပြပေးလိုက်ပါတယ် -
၁။ အရွက်ဖျားများ ညိုလာခြင်း (Brown Tips)
အရွက်ဖျားတွေ ညိုတာဟာ ရောဂါကြောင့်ဖြစ်တာ မဟုတ်သလောက် နည်းပါတယ်။ အဓိကကတော့ အမြစ်က ရေစုပ်ယူနိုင်တဲ့နှုန်းထက် အရွက်ကနေ ရေငွေ့ပြန်တဲ့နှုန်းက ပိုမြန်နေလို့ ဖြစ်တာပါ။
သိပ္ပံအခေါ်အဝေါ်: Transpirational Stress (ရေငွေ့ပြန်မှုကြောင့် ဖြစ်သော ဖိအား) လို့ခေါ်ပါတယ်။
ဘာကြောင့်ဖြစ်တာလဲ: စိုထိုင်းဆနည်းခြင်း၊ ရေလောင်းနည်းခြင်း သို့မဟုတ် ပန်ကာနှင့် လေပူစက်များမှ လေခြောက်များ တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။
မှတ်သားရန်: ညိုသွားတဲ့ အပိုင်းဟာ ပြန်ကောင်းမလာတော့ပါဘူး။ ညိုတဲ့အပိုင်းကို ညှပ်ထုတ်လိုက်ရုံနဲ့ ပြဿနာမပြေလည်ဘဲ အရင်းအမြစ်အကြောင်းရင်းကို ဖြေရှင်းမှသာ အရွက်သစ်တွေမှာ မညိုတော့မှာပါ။
၂။ အောက်ခြေအရွက်များ ဝါလာခြင်း (Yellow Leaves - Lower Half)
အပင်ရဲ့ အောက်ခြေအရွက်တွေပဲ ဝါပြီး အပေါ်ပိုင်းက စိမ်းနေသေးရင် ဒါဟာ အပင်က တမင်လုပ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
အကြောင်းရင်း: အပင်က သူ့ရဲ့ အိုမင်းပြီး အသုံးမကျတော့တဲ့ အရွက်တွေထဲက နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ကို အပေါ်က အရွက်သစ်တွေဆီ ပို့ပေးနေတာပါ။ (Senescence လို့ခေါ်တဲ့ သဘာဝဖြစ်စဉ်ပါ)
ဘယ်အချိန်မှာ စိုးရိမ်ရမလဲ: တစ်ရွက်နှစ်ရွက်လောက်ပဲ တဖြည်းဖြည်းချင်း ဝါလာတာဆိုရင် ဘာမှလုပ်ပေးစရာမလိုပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အရွက်တွေ အပေါ်ဘက်ကို အမြန်ကူးစက်ပြီး ဝါလာတယ်ဆိုရင်တော့ ရေများခြင်း၊ အမြစ်ပုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ် လွန်ကဲစွာ လိုအပ်နေခြင်း ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
၃။ တစ်ပင်လုံးရှိ အရွက်များ ဝါလာခြင်း (Yellow Leaves - All Over)
တစ်ပင်လုံး တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဝါလာရင်တော့ အမြစ်မှာ ပြဿနာရှိနေတာ သေချာသလောက်ပါပဲ။
အဓိကတရားခံ: ရေအလွန်အကျွံ လောင်းခြင်း။
ဖြစ်စဉ်: အပင်က ရေနစ်သေတာမဟုတ်ဘဲ အောက်ဆီဂျင် ပြတ်လပ်ပြီး မွန်းကျပ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ မြေကြီးထဲမှာ ရေတွေ အကြာကြီးအိုင်နေရင် လေဝင်ပေါက်တွေ ပိတ်သွားပြီး အမြစ်တွေ အောက်ဆီဂျင် မရတော့ဘဲ သေကုန်ပါတယ်။ အဲဒီအခါ အပင်က အာဟာရ မစုပ်နိုင်တော့ဘဲ အရွက်တွေ ဝါလာတာပါ။
၄။ အရွက်များ အပေါ်ဘက်သို့ လိပ်တက်ခြင်း (Curling Inward)
အရွက်ရဲ့ ဘေးအနားသတ်တွေက အပေါ်မျက်နှာပြင်ဘက်ကို လိပ်တက်သွားတာဟာ အပင်က သူ့ကိုယ်သူ ကာကွယ်တာပါ။
အကြောင်းရင်း: ရေငွေ့ပြန်မှုကို လျှော့ချဖို့အတွက် အရွက်ရဲ့ မျက်နှာပြင်ကို ချုံ့လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရေငတ်ခြင်း၊ အပူချိန် အရမ်းမြင့်ခြင်း သို့မဟုတ် စိုထိုင်းဆ အရမ်းနည်းခြင်း ကြောင့် ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
စမ်းသပ်ရန်: ရေလောင်းကြည့်ပါ။ ရေလောင်းပြီးလို့ ပြန်ပွင့်လာရင် ရေငတ်တာပါ။ ပြန်မပွင့်လာဘူးဆိုရင်တော့ အမြစ်ပျက်စီးနေလို့ ရေမစုပ်နိုင်တာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
၅။ အရွက်များ အောက်ဘက်သို့ လိပ်ကျခြင်း (Curling Downward)
အရွက်အနားသတ်တွေက အောက်ဘက်ကို ကွေးကျသွားတာ (Clawing) ကတော့ အပေါ်ကအချက်နဲ့ မတူပါဘူး။
အကြောင်းရင်း: အများအားဖြင့် ဓာတ်မြေသြဇာ ကျွေးတာ များသွားလို့ (အထူးသဖြင့် နိုက်ထရိုဂျင် များခြင်း) ဖြစ်ပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်: အပင်က နိုက်ထရိုဂျင်တွေ အရမ်းများလာတဲ့အခါ အရွက်တွေက ပျော့ဖတ်ပြီး အမြန်ထွက်လာပေမဲ့ အရွက်ရဲ့ ပုံသဏ္ဍာန်က မထောက်ပံ့နိုင်တော့ဘဲ အောက်ကို ခွေကျသွားတာပါ။
ဖြေရှင်းနည်း: ရေလောင်းတာကို ခေတ္တရပ်ပြီး မြေကြီးထဲက မြေသြဇာတွေ လျော့သွားအောင် ရေများများဖြင့် ဆေးချ (Flush) ပေးရပါမယ်။
၆။ အဝါရောင်အကွင်းပါသော အညို သို့မဟုတ် အမည်းစက်များ
ဒါကတော့ မှို သို့မဟုတ် ဘက်တီးရီးယားကြောင့် ဖြစ်တဲ့ ရောဂါလက္ခဏာ ဖြစ်ဖို့ များပါတယ်။ (စာသားမှာ အဆုံးထိ မပါပေမဲ့ ဒါဟာ ရောဂါကြောင့် ဖြစ်တတ်တဲ့ လက္ခဏာစု ဖြစ်ပါတယ်)။
အရွက်ပေါ်မှာ အညိုရောင် ဒါမှမဟုတ် အမည်းရောင် အကွက်တွေဖြစ်ပြီး ဘေးမှာ အဝါရောင် အဝိုင်းလေးတွေ ရံထားရင် ဒါဟာ မှိုစွဲခြင်းရဲ့ ထင်ရှားတဲ့ လက္ခဏာပါ။
အဝါရောင်အဝိုင်းက ဘာလဲ: မှိုပိုးကြောင့် သေသွားတဲ့ ဆဲလ်တွေနဲ့ အပင်က သူ့ကိုယ်သူ ကာကွယ်ဖို့ ကြိုးစားနေတဲ့ ဆဲလ်အရှင်တွေကြားက နယ်နိမိတ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဘယ်လိုကူးစက်လဲ: မှိုဟာ ရေကတစ်ဆင့် ကူးစက်ပါတယ်။ အရွက်ပေါ်မှာ ရေတင်နေတာ၊ ရေလောင်းတဲ့အခါ အရွက်တွေကို ရေစင်တာ၊ လေဝင်လေထွက် မကောင်းတာနဲ့ အရွက်ချင်း ထိကပ်နေတာတွေက မှိုပေါက်ဖွားဖို့ အကောင်းဆုံး အခြေအနေတွေပါပဲ။
ဖြေရှင်းနည်း: မှိုသတ်ဆေးထက် ပိုအရေးကြီးတာက ရေလောင်းတဲ့အခါ အရွက်ကို မလောင်းဘဲ အပင်ခြေကိုပဲ လောင်းဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ရောဂါရနေတဲ့ အရွက်တွေကို ချက်ချင်းဖယ်ရှားပြီး လေဝင်လေထွက် ကောင်းအောင် လုပ်ပေးရပါမယ်။
၇။ အဝါရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင် အစက်အပြောက်လေးများ (Spidermites)
အရွက်ရဲ့ အပေါ်မျက်နှာပြင်မှာ အပ်ဖျားလောက် အစက်အပြောက်လေးတွေ ပျံ့နှံ့နေရင် (Stippling pattern) ဒါဟာ ပင့်ကူနီ (Spidermites) ကြောင့် ဖြစ်ဖို့ များပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်: အဲဒီ အစက်လေးတစ်စက်ချင်းစီဟာ ပင့်ကူနီက အပင်ဆဲလ်ကို ဖောက်ပြီး အာဟာရစုပ်ယူသွားတဲ့ ဒဏ်ရာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
ထူးခြားချက်: ၎င်းတို့ဟာ အင်းဆက်မဟုတ်ဘဲ ပင့်ကူမျိုးနွယ်ဝင်တွေ ဖြစ်လို့ သာမန် ပိုးသတ်ဆေးတွေနဲ့ နှိမ်နင်းလို့ မရတတ်ပါဘူး။ ၎င်းတို့ဟာ အရွက်ရဲ့ အောက်မျက်နှာပြင်မှာ နေထိုင်ကြပြီး အရေအတွက် များလာရင် ပင့်ကူမျှင်လေးတွေ တွေ့ရတတ်ပါတယ်။
စမ်းသပ်နည်း: အဖြူရောင် စာရွက်တစ်ရွက်ကို အရွက်အောက်မှာ ခံထားပြီး အရွက်ကို လက်နဲ့ ပုတ်ကြည့်ပါ။ စာရွက်ပေါ်ကို အစက်လေးတွေ ကျလာပြီး ရွေ့လျားနေတယ်ဆိုရင် ဒါဟာ ပင့်ကူနီ ရှိနေတာပါပဲ။
၈။ ပျော့ဖတ်ပြီး ရေစိုနာလို ဖြစ်နေသော အကွက်များ (Soft, Translucent Spots)
ဒီလက္ခဏာကတော့ စာသားမှာ ပြတ်နေပေမဲ့ အများအားဖြင့် ဘက်တီးရီးယား (Bacterial Infection) သို့မဟုတ် ရေလောင်းလွန်ကဲပြီး ဆဲလ်တွေ ပေါက်ထွက်တာ (Edema) ကြောင့် ဖြစ်လေ့ရှိပါတယ်။
အရွက်ပေါ်မှာ ပျော့ဖတ်ဖတ် အကွက်တွေဖြစ်လာတာဟာ အအေးကြောင့် ဆဲလ်တွေသေသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘယ်လိုဖြစ်တာလဲ: အပူပိုင်းဒေသပေါက်အပင်တွေ ဆောင်းတွင်းမှာ ပြတင်းပေါက်မှန်နဲ့ ထိမိတာ၊ ရေခဲမှတ်အောက် အပူချိန်နဲ့ ထိတွေ့မိတာ ဒါမှမဟုတ် ရေခဲရေနဲ့ တိုက်ရိုက်လောင်းမိတာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဆဲလ်ထဲက ရေတွေက အေးခဲတဲ့အခါ ပွလာပြီး ဆဲလ်နံရံတွေကို ပေါက်ထွက်သွားစေလို့ အရွက်က ပျော့ဖတ်သွားတာပါ။
ကုသနည်း: ကုသလို့ မရပါဘူး။ အဲဒီအပိုင်းတွေက တဖြည်းဖြည်း ညိုလာပြီး သေသွားမှာပါ။
ခွဲခြားရန်: ဘက်တီးရီးယားကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ပုပ်တာဆိုရင်တော့ အနံ့ဆိုးထွက်ပြီး ပိုမြန်မြန် ပျံ့နှံ့တတ်ပါတယ်။
၉။ အရွက်ပေါ်တွင် အဖြူရောင် အမှုန့်များတင်နေခြင်း (Powdery Mildew)
အရွက်မျက်နှာပြင်မှာ လက်နဲ့ပွတ်လိုက်ရင် ပါလာတဲ့ အဖြူရောင် ဒါမှမဟုတ် မီးခိုးရောင် အမှုန့်တွေဟာ Powdery Mildew (မှိုဖြူရောဂါ) ဖြစ်ပါတယ်။
ထူးခြားချက်: တခြားမှိုတွေလို ရေစိုနေဖို့ မလိုပါဘူး။ လေထုထဲမှာ စိုထိုင်းဆရှိပြီး ပတ်ဝန်းကျင်က ခြောက်သွေ့နေရင် ပိုဖြစ်တတ်ပါတယ်။ လေထဲကတစ်ဆင့် ကူးစက်တာဖြစ်ပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်း တစ်ပင်လုံးကို ပျံ့နိုင်ပါတယ်။
ဖြေရှင်းနည်း: မုန့်ဖုတ်ဆိုဒါ (Baking Soda) ဖျော်ရည်၊ နင်ဆီ (Neem Oil) တို့ကို ဖျန်းပေးခြင်းဖြင့် မှိုတွေရှင်သန်နိုင်တဲ့ pH ကို ဖျက်စီးနိုင်ပါတယ်။ အရမ်းဆိုးတဲ့ အရွက်တွေကိုတော့ ဖယ်ရှားပစ်ပါ။
၁၀။ အရွက်ပေါ်တွင် ငွေရောင် သို့မဟုတ် ကြေးရောင် အလွှာများဖြစ်ခြင်း (Thrips)
အရွက်အပေါ်ယံမှာ ပြောင်လက်လက်နဲ့ ငွေရောင်၊ ကြေးရောင် အလွှာလေးတွေ တွေ့ရရင် ဒါဟာ Thrips (ဖျက်ပိုး) ကြောင့် ဖြစ်တာပါ။
ဖြစ်စဉ်: ဒီပိုးကောင်လေးတွေက အရွက်မျက်နှာပြင်ကို ခြစ်ပြီး ဆဲလ်တွေကို စားသုံးပစ်တာပါ။ ဆဲလ်တွေထဲမှာ အာဟာရမရှိတော့ဘဲ လေတွေဝင်သွားတဲ့အခါ ငွေရောင်လိုမျိုး တောက်ပြောင်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
သတိထားရန်: ၎င်းတို့က အရမ်းသေးငယ်ပြီး ပျံသန်းနိုင်တာကြောင့် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်း အပင်အားလုံးကို ကူးစက်နိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အပင်ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါတွေကိုပါ သယ်ဆောင်လာနိုင်လို့ စောစောစီးစီး နှိမ်နင်းဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။