ကျွန်မနာမည် ရှာ မဟ်မူဒ် ဖြစ်ပြီး ကျွန်မဟာ Retail Dogma ရဲ့ တည်ထောင်သူနဲ့ ဥက္ကဌ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်မဟာ လက်လီရောင်းချမှုလုပ်ငန်းမှာ နိုင်ငံပေါင်း သုံးနိုင်ငံကိုဖြတ်ပြီး အတွေ့အကြုံ ၁၄ နှစ်ကျော် အလုပ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ #LGTmyanmar , #BBKmyanmar
ဒီသင်တန်းမှာ ကျွန်မတို့ဟာ လက်လီစီမံခန့်ခွဲမှုရဲ့ အခြေခံ အဓိက လုပ်ငန်းပုံစံ၊ လုပ်ငန်းဆောင်တာတွေနဲ့ ဒီလိုလုပ်ငန်းမျိုးအတွက် အောင်မြင်မှုရဲ့ သော့ချက်တွေကို လေ့လာသွားပါမယ်။ အဓိက စွမ်းဆောင်ရည်ညွှန်းကိန်းတွေ (KPI) ကို လေ့လာသွားပါမယ်။ နောက်ဆုံးအနေနဲ့ လက်လီစီမံခန့်ခွဲမှုနယ်ပယ်က အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းတွေအကြောင်း ဆွေးနွေးသွားပါမယ်။ #LGTmyanmar , #BBKmyanmar
၁။ လက်လီရောင်းချမှုဆိုတာဘာလဲ?
လက်လီရောင်းချမှု (Retail) ဆိုသည်မှာ ကုန်ပစ္စည်းဖြန့်ဖြူးရေးကွင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးအဆင့် ဖြစ်သည်။ ထုတ်လုပ်သူ သို့မဟုတ် လက်ကားသမားများထံမှ ကုန်ပစ္စည်းများကို အမြောက်အမြားဝယ်ယူပြီး၊ နောက်ဆုံးစားသုံးသူ (End Consumer) ထံသို့ ပမာဏအနည်းငယ်စီ တိုက်ရိုက်ပြန်လည်ရောင်းချခြင်း ဖြစ်သည်။
လက်လီရောင်းချသူ အဓိက နှစ်မျိုးရှိပါတယ်။
ဆိုင်ခွဲလက်လီရောင်းချသူများ : ဆိုင်ခန်းဖွင့်လှစ်၍ ရောင်းချသူများ (Brick and Mortar)။
ဆိုင်မဲ့လက်လီရောင်းချသူများ : အီးကောမတ်စ် (E-commerce)၊ အွန်လိုင်းအရောင်း၊ အရောင်းစက် (Vending Machines) နှင့် တိုက်ရိုက်အရောင်းစနစ်များ။
စီးပွားရေးပုံစံနှင့် လမ်းကြောင်းများ
DTC (Direct to Consumer): အမှတ်တံဆိပ်ပိုင်ရှင်က ကြားခံမထားဘဲ စားသုံးသူထံ ကိုယ်ပိုင်ဝဘ်ဆိုဒ် သို့မဟုတ် ဆိုင်ဖြင့် တိုက်ရိုက်ရောင်းချခြင်း။
Wholesale to Retail: အမှတ်တံဆိပ်ပိုင်ရှင်က လက်လီဆိုင်များသို့ လက်ကားဈေးဖြင့်ရောင်းချပြီး၊ လက်လီဆိုင်ကမှတစ်ဆင့် စားသုံးသူထံ ပြန်လည်ရောင်းချခြင်း။
လက်လီရောင်းချသူများသည် မိမိကိုယ်ပိုင်ထုတ်ကုန်ကိုသာမက အခြားအမှတ်တံဆိပ်များစွာကိုလည်း စုစည်းရောင်းချနိုင်သည် (ဥပမာ - ကုန်စုံဆိုင်၊ ဌာနစုံဆိုင်)။
၂။ လက်လီရောင်းချမှု အမျိုးအစားများ
National American Industry Classification System အရ မတူညီတဲ့ လက်လီရောင်းချသူတွေကို အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။
အဝတ်အထည်နှင့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းဆိုင်များ: အဝတ်အစားနှင့် ဖက်ရှင်ပစ္စည်းများ။
ပရိဘောဂနှင့် အိမ်အလှဆင်ပစ္စည်းဆိုင်များ: အိမ်သုံးပစ္စည်းနှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများ။
ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် ဥယျာဉ်သုံးပစ္စည်းဆိုင်များ: ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းနှင့် ကိရိယာတန်ဆာပလာများ။
အီလက်ထရွန်နစ်နှင့် လျှပ်စစ်ပစ္စည်းဆိုင်များ: လျှပ်စစ်ပစ္စည်းနှင့် နည်းပညာပစ္စည်းများ။
အစားအသောက်နှင့် အဖျော်ယမကာဆိုင်များ: ကုန်စုံဆိုင်များ၊ စူပါမားကတ်များ၊ အဆင်သင့်စတိုးဆိုင်များ။
ကျန်းမာရေးနှင့် ကိုယ်ရေးစောင့်ရှောက်မှုဆိုင်များ: ဆေးဆိုင်များ၊ အလှကုန်နှင့် မျက်မှန်ပစ္စည်းဆိုင်များ။
အားကစား၊ ဝါသနာနှင့် စာအုပ်ဆိုင်များ: အားကစားပစ္စည်း၊ စာအုပ်နှင့် ဂီတဆိုင်များ။
အထွေထွေကုန်စည်ဆိုင်များ: ဌာနစုံဆိုင်များ (Department Stores)၊ လက်ကားကလပ်ဆိုင်များ (Warehouse Clubs) နှင့် စူပါစတိုးဆိုင်များ။
ဓာတ်ဆီဆိုင်များနှင့် မော်တော်ယာဉ်ဆိုင်များ: ဓာတ်ဆီဆိုင်၊ မော်တော်ယာဉ်နှင့် အပိုပစ္စည်း အရောင်းဆိုင်များ။
အထွေထွေဆိုင်ခွဲ လက်လီရောင်းချသူများ: ပန်းဆိုင်၊ ရုံးသုံးပစ္စည်း၊ လက်ဆောင်ပစ္စည်းဆိုင်များ။
၃။ လုပ်ငန်းပုံစံ (Business Model)
အခြေခံသဘောတရား (The Core Concept)
Gross Profit (အသားတင်အမြတ်): ရောင်းရငွေ နှင့် ကုန်ပစ္စည်းရင်းနှီးစရိတ်ကြား ကွာခြားချက်။ (၎င်းကို လုပ်ငန်းလည်ပတ်စရိတ်များအတွက် အသုံးပြုသည်)။
Net Profit (အသားတင်အမြတ်အစစ်): လည်ပတ်မှုစရိတ်များအားလုံး နှုတ်ပြီးနောက် ကျန်ရှိသောငွေ။
Business Model Canvas (ကိုးပိုင်းပါ ကင်းဗတ်စ် - Organics ဆိုင်ဥပမာ)
၁။ Value Proposition: လတ်ဆတ်သော အော်ဂဲနစ်အစားအစာများကို အဆင်ပြေပြေ ဝယ်ယူနိုင်ခြင်း။
၂။ Customer Segments: ကျန်းမာရေးဂရုစိုက်တတ်သည့် စားသုံးသူများ။
၃။ Channels: လက်လီဆိုင်များ၊ အီးကောမတ်စ်ဝဘ်ဆိုဒ် နှင့် Pop-up ဆိုင်များ။
၄။ Key Activities: ကုန်ပစ္စည်းရှာဖွေခြင်း၊ စျေးကွက်ရှာဖွေခြင်း၊ ဆိုင်လည်ပတ်ခြင်း။
၅။ Key Resources: ဆိုင်ခန်း၊ ကုန်လှောင်ရုံ နှင့် ဝန်ထမ်းများ (Human Resources)။
၆။ Customer Relationships: ဖောက်သည်ဝန်ဆောင်မှု နှင့် CRM ဆော့ဖ်ဝဲလ် အသုံးပြုခြင်း။
၇။ Key Partners: ကုန်ထုတ်လုပ်သူများ၊ လက်ကားသမားများ နှင့် ဆိုင်ပိုင်ရှင်များ။
၈။ Revenue Streams: ဆိုင်နှင့် ဝဘ်ဆိုဒ်မှ ကုန်ပစ္စည်းရောင်းရငွေ။
၉။ Cost Structure: ကုန်ပစ္စည်းဖိုး၊ ငှားရမ်းခ၊ လစာ နှင့် ကြော်ငြာစရိတ်များ။
၄။ လုပ်ငန်းပုံစံ ဆန်းသစ်တီထွင်ခြင်း
လက်လီလုပ်ငန်းရှင်များသည် လုပ်ငန်းတိုးတက်စေရန် ပုံစံသစ်များကို စမ်းသပ်နိုင်သည်။
အသင်းဝင်စနစ် (Subscription): အပတ်စဉ် ပစ္စည်းပို့ဆောင်ခယူခြင်းဖြင့် ပုံမှန်ဝင်ငွေရအောင် ဖန်တီးခြင်း။
အပ်နှံရောင်းချခြင်း (Consignment): အခြားရောင်းချသူများကို မိမိဆိုင်တွင် နေရာပေး၍ အရောင်းတစ်ခုချင်းစီအပေါ် ကော်မရှင် (Commission) ယူခြင်း။
၅။ အဓိကလုပ်ငန်းဆောင်တာများ (Key Business Functions)
လုပ်ငန်းဆောင်တာ အမျိုးအစား (၂) မျိုး
အဓိကလုပ်ငန်းဆောင်တာများ (Core Functions): ဝယ်ယူခြင်း၊ စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ ကုန်လှောင်ရုံနှင့် ဆိုင်လည်ပတ်ရေးကဲ့သို့ တိုက်ရိုက်လုပ်ဆောင်သော ဌာနများ။
အထောက်အကူပြုလုပ်ငန်းဆောင်တာများ (Support Functions): Marketing, HR, Finance နှင့် IT ကဲ့သို့ နောက်ကွယ်မှ ပံ့ပိုးပေးသော ဌာနများ။
အဓိကလုပ်ငန်းဆောင်တာများ၏ လုပ်ဆောင်ပုံ
ဝယ်ယူခြင်း (Buying): Buying Team မှ သင့်တော်သောဈေးနှုန်းဖြင့် ကုန်ပစ္စည်းများကို ရွေးချယ်ရှာဖွေခြင်း။
စီမံခန့်ခွဲခြင်း : ဘတ်ဂျက်ရေးဆွဲခြင်း၊ ကုန်ပစ္စည်းပမာဏသတ်မှတ်ခြင်းနှင့် ဆိုင်များသို့ ခွဲဝေချထားခြင်း။
ကုန်လှောင်ရုံ : ပစ္စည်းများကို ပြင်ဆင်ပြီး ဆိုင်များသို့ ပို့ဆောင်ခြင်း။
ဆိုင်လုပ်ငန်း : ပစ္စည်းလက်ခံခြင်း၊ Visual Merchandising နှင့် အရောင်းပစ်မှတ်ပြည့်မီအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်း။
၆။ အောင်မြင်မှုအတွက် သော့ချက်များ (Keys to Success)
၁။ လိုအပ်ချက်ကို ဖော်ထုတ်ခြင်း (The Need): ဈေးကွက်ထဲရှိ ဟာကွက်ကိုရှာဖွေပြီး ပစ်မှတ်အပိုင်းအခြား (Target Segment) ကို သတ်မှတ်ခြင်း။ လုပ်ငန်းဟာ ဈေးကွက်ထဲက အခြားလုပ်ငန်းများ မဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်တဲ့ (သို့) မှန်ကန်တဲ့နည်းလမ်းနဲ့ မဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်တဲ့ လိုအပ်ချက်တစ်ခုကို ဦးစွာ ခွဲခြားသတ်မှတ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
၂။ မှန်ကန်သော ကိန်းဂဏန်းများ (The Right Numbers): အသားတင်အမြတ်နှုန်း (Gross Margin) နှင့် ကုန်ပစ္စည်းလှည့်ပတ်မှု (Inventory Turnover) တို့ ကိုက်ညီအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်း။
၃။ ဖောက်သည်အတွေ့အကြုံ (The Customer Experience): ဝန်ဆောင်မှုစံနှုန်းများ (SOPs) သတ်မှတ်ပြီး ဖောက်သည်များကို ထိန်းသိမ်းခြင်း (Retention)။
၇။ စွမ်းဆောင်ရည်ကို တိုင်းတာခြင်း
Same Store Sales (LFL Growth): ဆိုင်ဟောင်းများ၏ အရောင်းတိုးတက်မှုကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်း။
Inventory Turnover: ကုန်ပစ္စည်းများကို ဘယ်လောက်မြန်မြန် ရောင်းထွက်အောင် လုပ်နိုင်လဲဆိုသည့် အကြိမ်ရေ။
GMROII: ကုန်ပစ္စည်းရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအပေါ် ရရှိသည့် အမြတ်နှုန်းထိရောက်မှု။
Financial Statements: Income Statement (P&L), Balance Sheet နှင့် Cash Flow Statement တို့ဖြင့် ဆန်းစစ်ခြင်း။
၈။ လက်လီရောင်းချမှုနယ်ပယ်က အလုပ်အကိုင်များ
လည်ပတ်ရေးဆိုင်ရာ ရာထူးများ
Entry Level: အရောင်းကိုယ်စားလှယ် (Sales Associate)။
Managerial Level: လက်ထောက်ဆိုင်မန်နေဂျာ၊ ဆိုင်မန်နေဂျာ။
Senior Management: ဧရိယာမန်နေဂျာ၊ ခရိုင်မန်နေဂျာ၊ လည်ပတ်ရေးဒါရိုက်တာ။
စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ရာထူးများ
Buying & Merchandising: ဝယ်ယူသူနှင့် ကုန်ပစ္စည်းစီမံခန့်ခွဲသူ ရာထူးများ။
Visual Merchandising (VM): ဆိုင်အပြင်အဆင်နှင့် ပစ္စည်းခင်းကျင်းမှုကို တာဝန်ယူရသူများ။
အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအတွက် အကြံပြုချက်: ရာထူးတက်လှမ်းရန်အတွက် ခေါင်းဆောင်မှုစွမ်းရည် (Leadership) နှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ထိုးထွင်းဉာဏ် (Business Acumen) ရှိရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
နိဂုံးချုပ်: လက်လီလုပ်ငန်းဟာ စနစ်တကျ ရည်မှန်းချက်ထား လုပ်ကိုင်မယ်ဆိုရင် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း အတွေ့အကြုံကောင်းများ ပေးနိုင်တဲ့ စိတ်လှုပ်ရှားစရာ နယ်ပယ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။